Toezichthouder NZa: de zorg is te veel een verdienmodel geworden

Advies Bestuursvoorzitter Marian Kaljouw wil onnodige behandelingen tegengaan. En moeten medisch specialisten niet in loondienst?

Bij het faillissement van het MC Slotervaart in Amsterdam en de IJsselmeerziekenhuizen en Lelystad, verdampte 35 procent van de zorgvraag. Foto Koen van Weel/ANP

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) wil een einde maken aan zorg die „onzinnig” is: medische behandelingen die niet werken. Er moet volgens de NZa een bekostigingssysteem komen waarbij minder nadruk ligt op productieprikkels. „De zorg is te veel een verdienmodel geworden”, zegt Marian Kaljouw, bestuursvoorzitter van de NZa. „We moeten kijken hoe we dat om kunnen draaien. Dat we minder gericht zijn op productie, maar wel doen wat nodig is.”

De NZa, dat de tarieven in de zorg vaststelt en mede bepaalt welke zorg vergoed wordt, ziet dat verkeerde financiële prikkels in het huidige zorgstelsel leiden tot het leveren van onnodige zorg. Volgens Kaljouw gaat het dan bijvoorbeeld om kijkoperaties van de knie bij ouderen of behandelingen voor slaapstoornissen als apneu. Ook van andere zorg, zoals controles en huisartsenbezoek, vraagt Kaljouw zich wel af hoe problematisch het is dat dit tijdens de coronacrisis afnam.

Zorgpartijen en medisch specialisten, die veelal niet in loondienst zijn, krijgen nu per verrichting betaald. „Mensen worden geprikkeld om productie te draaien”, aldus Kaljouw. „Misschien moeten we de medisch-specialistische bedrijven wel opheffen en zeggen: de specialisten gaan, net als iedereen, in loondienst.”

De toezichthouder heeft van het ministerie van Volksgezondheid de opdracht gekregen om te kijken hoe in de nasleep van de coronacrisis een andere financiering van de zorg kan bijdragen aan het tegengaan van overbehandeling en het stimuleren van digitale zorg.

Stuwmeer aan behandelingen

Tijdens de coronacrisis legden ziekenhuizen de reguliere zorg gedeeltelijk, of soms zelfs geheel stil. Er ontstond een ‘stuwmeer’ aan andere behandelingen die moeten worden ingehaald. De NZa berekende dat het aantal verwijzingen via de huisarts tijdens de coronacrisis met bijna 800.000 is gedaald. „Ik denk dat je de vraag kunt stellen of het bij al die duizenden mensen om zorg gaat die echt nodig is”, zegt Kaljouw. „Bij het faillissement van het MC Slotervaart in Amsterdam en de IJsselmeerziekenhuizen en Lelystad, zagen we dat 35 procent van de zorgvraag verdampte. Dat zou ook hier het geval kunnen zijn.” Volgens de NZa is zo’n 15 tot 20 procent van de behandelingen „niet bewezen effectief” en zouden die niet moeten worden vergoed.

De NZa kijkt naar een andere vorm van bekostiging. Daarbij denkt de toezichthouder aan het financieel meer belonen van samenwerking en preventie. Ook onderzoekt de toezichthouder hoe verzekeraars geprikkeld kunnen worden efficiënter zorg in te kopen, bijvoorbeeld meer buiten de dure ziekenhuizen.

Inmiddels ligt het aantal verwijzingen naar het ziekenhuis weer ongeveer op het oude niveau, maar daarmee is het stuwmeer nog niet weg, waarschuwt Kaljouw. „Als je dat wil wegwerken moet je de productie naar 120 procent brengen. We zitten nu tussen de 70 en 75 procent in de ziekenhuizen. Dus dat stuwmeer groeit nog wel even.”

De NZa is bezorgd dat tijdens de crisis het aantal verwijzingen voor de behandeling van kanker (oncologie) met 70.000 terugliep. Bij een mogelijke tweede coronagolf moet dit soort kritieke ziekenhuiszorg niet opnieuw worden uitgesteld, vindt Kaljouw. „Als je dat doet zit straks half Nederland in je stuwmeer. Dat is totaal onwenselijk vanuit het perspectief van de volksgezondheid.”

Lees ook dit verhaal over het triageprotocol: Geef zorgverleners en jongeren voorrang bij extreme drukte op de IC In een brief aan de NZa prijst het ministerie hoe snel tijdens de coronacrisis werd overgeschakeld op innovaties als beeldbellen en e-consults. Ziekenhuizen en andere zorgaanbieders kijken nu bij het opnieuw opstarten van de zorg welke behandelingen prioriteit moeten krijgen en welke kunnen wachten of misschien niet meer nodig zijn.

Digitalisering moet ook veel sneller doorgevoerd worden in de zorg, vindt de NZa. De coronacrisis bewees dat het kan, zegt Kaljouw. „We praten al jaren over het meer toepassen van beeldbellen of e-consults, en dan zie je bij een uitbraak als corona dat de hele huisartsenzorg binnen 24 tot 48 uur digitaal werkt”.

De NZa beziet nu in welke zorgsectoren gewerkt kan gaan worden vanuit het principe ‘Digitaal, tenzij’. Psychiaters gaven onlangs in NRC aan dat zij hun patiënten liever snel weer in het echt zien, omdat fysieke gesprekken volgens hen beter werken. Kaljouw snapt dat een digitaal consult bij een deel van deze patiënten niet werkt. „Maar er is vast ook een categorie waarbij het wel kan.”

De bestuursvoorzitter van de NZa denkt dat de coronacrisis een keerpunt kan zijn en aangegrepen moet worden om de zorg te hervormen. „Never waste a good crisis. Als we nog een half jaar wachten, is iedereen weer terug naar de oude situatie.”

Het ministerie heeft de NZa gevraagd binnen zes weken met het advies te komen.